Kardiyak arrest tedavisinde yapılacak işlemlerin tamamı kardiyopulmoner ressüsitasyon (KPR) olarak adlandırılmaktadır. KPR, kalbin normal olarak çalışmaya başlamasına kadar vital organ fonksiyonlarının sürdürülmesini amaçlayan semptomatik bir tedavi yöntemidir. KPR'in temel yaşam desteği (TYD) ve ileri yaşam desteği (İYD) olarak 2 seviyesi vardır. Temel yaşam desteği, ek cihazlar olmaksızın ventilasyon ve göğüs komprasyonunu içerir, ileri yaşam desteğinde ise ressüsitasyon için gerekli tüm cihazların kullanımı yer alır.
          Kardiyak arreste neden olan birçok kardiyak ve diğer sistemlere ait patolojiler vardır. Bu bölümde kardiyak hastalıklarda görülen kardiyak arrestlerin ressüsitasyonlarından bahsedilecektir. ABD'de yılda yaklaşık 1 milyon kişi kardiyak hastalıklar nedeniyle yaşamlarını kaybetmektedirler. Bunların yarısında neden koroner arter hastalıklarıdır ve 2/3'ü hastane dışında olmak üzere, çoğu ani ölüm (sudden death) şeklinde meydana gelmektedir.
          Bu olaylarda ressüsitasyonun başarısında en belirleyici faktör; varolan kardiyak hastalığın ciddiyetidir. Mamafih, kurtarıcının kontrolünde olan faktörlere baktığımızda;

1. KPR'a başlamadan önceki kardiyak arrest süresinin uzunluğu
2. Tedavi edilmeden geçen ventriküler fibrilasyon süresinin uzunluğu
3. KPR sırasında koroner ve serebral perfüzyonun yetersizliği kötü sonuçların alınmasına yol açar.

TEMEL YAŞAM DESTEĞİ

          ILCOR (International Liaison Committee on Resuscitation)'e göre:

1. Hastanın bilinç durumunu kontrol edin ® Cevap var:
a) Düzenli aralıklarla tekrar kontrol edin.
b) Hareket ettirmeyin ve yardım çağırın.
2. Yardım çağırın.
3. Sert bir zemine hastayı supin pozisyonda yatırın.
4. Havayolunu açın ® Başını nazikçe ekstansiyona alıp, çenesini öne doğru itin. Ağız içinde (varsa) obstrüksiyona neden olacak maddeleri çıkarın.
5. Nefes alıp almadığını kontrol edin ® Soluyorsa

a) Travma yoksa recovery pozisyonuna (aspirasyon ve havayolu obstrüksiyonunu önlemek için hastanın yan yatırılması) alın.
b) Solunum düzenli aralıklarla kontrol edin.
6. Solumuyorsa ard arda 2 kez suni ventilasyon (V) yapın (Baş extansiyonda, çene öne doğru kalkmış, burun sıkıştırılmış, ağız açık şekilde; toraksın kalktığı gözlenerek 1.5-2 sn süre ile ağızdan ağıza inspirasyon yaptırılıp, ekspirasyon için beklenir).
7. Dolaşım belirtilerine bakılır ® Varsa
a) Spontan solunumu yoksa dönene kadar yapay ventilasyon.
b) Her dk'da bir dolaşım belirtilerini tekrar kontrol edin.
c) Spontan solunum varsa recovery pozisyonuna alın.
8. Dolaşım yoksa toraks kompresyonlarına (K) başlayın.

- Sternumun alt kısmını belirleyin ve elin topuk kısmını buraya yerleştirin, 2. elinizi de bunun üzerine koyun. Toraks üzerinde vertikal olarak durun ve dirsekleri bükmeden, yukarıdan aşağıya doğru, sternumun 4-5 cm çökecek şekilde bası uygulayın.
- ! ® Kostaların üzerine bası uygulamadığınızdan emin olun. Abdomenin üst kısmına ve sternumun alt ucuna bası uygulamayın.
- Kompresyon hızı 80-100/dk olmalıdır. Kompresyon/ ventilasyon (K/V) oranı tek kurtarıcı ile 15:2; iki kurtarıcı ile 5:1 olmalıdır.
- Kompresyon metodu infantlar için; 2 el arasına alarak başparmaklarla veya 2-3 parmakla çocuklar için tek elin topuk kısmı ile yapılır. K/V oranı ise hem infant hem de çocukta 1 veya 2 kurtarıcı da olsa 5:1'dir. Kompresyon derinliği ise infantta 1-2 cm, çocukta 2-4 cm'dir.

1. Ventriküler fibrilasyon (VF) veya nabız alınamayan ventriküler taşikardi (VT) tanısı konuyorsa, defibrile edilir.
2. Hava yolu açılır.
3. Ventilasyona başlanır.
4. Toraks kompresyonuna başlanır.
5. O2 eklenir.
6. IV yol açılır.
7. Adrenalin verilir.
8. KPR çabalarının yeterliliği değerlendirilir.
9. Ek ilaç tedavisine başlanır.

İLERİ YAŞAM DESTEĞİ

          İleri yaşam desteğinde de yine A-B-C-D (Airway-hava yolu açıklığı, Breath-solunumu değerlendirip, ventilasyona başlama, Circulatenabzı değerlendirip toraks kompresyonu yapma, Defibrilate-VF/VT'i defibrile etme) sıralaması vardır. Fakat daha ileri ekipman ve tekniklerle daha üst düzeydedir.

Havayolu
1. Eğer daha önce yerleştirilmemişse nasofaringeal havayolu yerleştirilmelidir.
2. Eğer ventilasyon yeterli ise endotrakeal entübasyon işlemi, diğer daha önemli müdaheleler için ertelenebilir fakat endotrakeal entübasyon ile en iyi havayolu emniyeti elde edilir.
3. Krikoid bası entübasyona kadar aspirasyon riskini azaltmak için uygulanmalıdır.
4. Aspiratör hazır bulunmalıdır.
5. Havayolu için; laringeal maske, kombi tüp, transtrakeal kateter, krikotirotomi veya trakeostomi uygulanabilir.
Ventilasyon
1. Endotrakeal entübasyondan sonra ventilasyon durumu değerlendirilir. Toraks hareketleri ve bilateral solunum sesleri değerlendirilir.
2. O2 mutlaka ventilasyon havasına eklenmelidir. Nasal kanül veya yüz maskesi ile O2 verilirken en az 8-10 L/dk olmalıdır.
3. Ventilasyon için valvli ve kendi kendine şişen balonu olan, balonvalv veya el ventilatörü denen cihazlar kullanılır. Bunlarla daha yüksek konsantrasyonda O2 verilebilir.
Dolaşım
1. IV yol açılmalıdır. En önce antekubital ven tercih edilmedir ve mümkün olan en büyük kateter yerleştirilmelidir. External juguler ven de diğer bir alternatiftir. En iyi yol santral venlerdir fakat yerleşmesi zaman kaybına yol açabilir. Eğer santral ven kateteri varsa ilaçlar buradan verilmelidir.
2. Üst extremiteler, alt extremiteye tercih edilmelidir.
3. Normal salin tercih edilmelidir.
4. Atropin, lidokain ve adrenalin endotrakeal yolla da verilebilir.
5. Endotrakeal yolla ilaç verirken uzun bir kateter tüp içinde ilerletilerek yapılan enjeksiyonlar daha efektiftir. İlaç verirken toraks kompresyonu durdurulur. IV dozun 2-2.5 katı ilaç verilir. Kateter 10 ml salin ile yıkanır ve 3-4 kez kuvvetli olarak ventile edilir.
6. IV ilaç verildikten sonra 20-30 ml bolus IV sıvı verilir ve o extremite kaldırılır.
7. Hasta monitorize edilir. Ritim ve hız değerlendirilir.
8. Kan basıncı ölçülür.
9. İlaçlar uygulanır.
Ayırıcı Tanı
1. Kardiyak arreste yol açan neden bulunmaya çalışılır ve ritim gözlenir.
2. Ayırıcı tanının önemi reversbl nedenlerin bulunup bunlara yönelik tedavinin başlatılmasıdır.

FARMAKOLOJİK TEDAVİ

          Adrenalin: KPR'da adrenalinin faydası aadrenerjik özelliğinden kaynaklanmaktadır. Erişkinlerde i.v. 1 mg her 3-5 dk'da verilmelidir. Eğer bu doz efektif değilse 3-8 mg'a kadar çıkılabilmektedir. Spontan dolaşımın restorasyonu için yeterli miokardiyal kan akımını sağlamak için kritik koroner perfüzyon basıncını arttırmak amacıyla kullanılır.
          Sodyum Bikarbonat: NaHCO3 kullanımı hiperkalemi nedeniyle olan arrest, varolan metabolik asidoz ve aşırı trisiklik veya fenobarbitol alımıyla ilgili oluşan arrestlerin tedavisi ile sınırlandırılmıştır Kardiyak arrestten sonra 15-20 dk geçmeden belirgin bir asidoz oluşmamaktadır. KPR'da NaHCO3 için alışılan doz başta 1 mmol/kg'dır. 0.5 mmol/kg her 10 dk'da bir eklenebilir. Yine de NaHCO3 dozu kan gazı analizi ile belirlenmelidir.
          Atropin: Adrenalin ve O2 tedavisine refrakter arrest vakalarında önerilmektedir. Her 3-5 dk'da i.v. 1 mg atropin, total doz 0.04 mg/kg olacak şekilde verilir.
          Kalsiyum Tuzları: KPR'da spesifik endikasyonu olmadıkça kullanılması önerilmez. Hiperkalemi, hipokalsemi veya kalsiyum kanal blokeri toksisitesi varsa faydalıdır. Klorid tuzu tercih edilmelidir. %10'luk solusyondan 2-4 mg/kg yavaş i.v. yolla verilebilir.
          Lidokain-Bretilyum-Amiodarone: VF/VT; TYD, adrenalin ve defibrilasyona rağmen devam ediyorsa veya tekrarlıyorsa lidokain verilmelidir. Başlangıçta bolus olarak 1.5 mg/kg verilmelidir. Total doz 3 mg/kg olacak şekilde KPR sırasında 5-10 dk'da bir 0.5-1.5 mg/kg ek dozlar verilebilir. Eğer lidokaine rağmen VF devam ediyorsa 5 mg/kg bretilyum tosilat i.v. bolus olarak verilir. Bu doz 10 mg/kg kadar çıkabilir ve total 30-35 mg/kg olacak şekilde 5 dk aralıklarla tekrarlanabilir2,3. Bretilyum bulunamadığında amiodarone alternatif olarak kullanılmalıdır. 150 mg amiodarone i.v. bolus olarak uygulanıp DC şoklara ve KPR'a devam edilmelidir. Defibrilasyon başarılırsa ilk 6 saat 1 mg/dk, daha sonra da 0.5 mg/dk hızlarında i.v. amiodarone infüzyonu uygulanmalıdır. Gereğinde 10 dk'nın üzerinde gidecek şekilde i.v. 150 mg amiodarone uygulamaları tekrarlanabilir.

Kardiyak arrest ritimleri
1. VF veya VT
2. Non-VF/VT
a) Asistoli
b) Nabızsız elektriksel aktivite (PEA)
Bu ritimlerde izlenecek yollar:

* Absolu veya relatif bradikardi varsa atropin 1 mg i.v.
( Total 0.04 mg/kg olana kadar her 3-5 dk'da bir tekrarlanır)